+«که لیمه / kalima»

+«که لیمه / kalima»
در زبان و ادبیات فارسی یکی از قوالب شعری آوردن تک بیت ، فرد یا مفرد است.این قالب از دو مصرع یا یک بیت تشکیل شده است ، گاهی هم دو بیت را با قوافی مختلف در حکم تک بیت حساب کرده اند . شعرای بزرگی همچون سعدی و هاتف و صائب از سرایندگن و آورندگان تک بیت هستند.در زبان فارسی نیز این تک بیتها به خاطر کوتاهی و نغز بودن و بار معنایی زیاد به ضرب المثل و نظائر سایره تبدیل شده اند.چنانچه سعدی می فرماید :
سخن را سر است ای خردمند و بن / میاور سخن در میان سخُن (سعدی)
صائب شاعر تک بیتهای زیبا و خیال پردازانه می فرماید :
طفل می گرید چو راه خانه را گم می کند / چون نگریم من که صاحب خانه را گم کرده ام
فغان که کوه کن ساده دل نمی داند / که راه در دل خوبان به زور نتوان کرد (صائب)
هر چند مناطق زاگرنشین از نظر تاثیر فرهنگ و زبان عربی تا مدتها پس از هچوم اعراب در امان بودند و اصالت خود را حفظ کردند، اما به برخی واژه ها بر خورد می کنیم که از این زبان وارد محاورات و گفتار و نوشتار این مردمان شده است.یکی از این تاثیرا را می توان در واژه ی تغییر شکل داده ی «کلیمه» دید.
در زبان لکی کلیمه به معنای تک بیتهایی است که زنان و مردان در اثنای موگه و هوره یا فال و مطالب پند آموزمی آورند و به وسیله ی آن کسی را می ستایند و یا توصیف می کنند.مانند :
ئیِ کویله کِرا سِره زاریِن / کل سره نگرا بی سردارین
کراس گلوه نی، کُر وه کوله وه / همراز حوریان وه کوی چوله وه
مال عزیز براکم برز ئو دیاری / ویرونه بیه ئی بی سه رداری
برخلاف نظر برخی کلیمه مختص «موگه» یا اشعار عزا داری نیست بلکه در هنگام فال «چل سرو» ابیاتی که خوانده می شود ،کلیمه و تک بیت هستند.مانند :
خداته بی دیِ دنیات وه دل بو / سه ر په رچی میخک همرازت گل بو
علی بره سن روژیِ قلیونم / ته ما کو فروش بهه میِمونم
خداله م شکری ره سیمه مه تلو / دلم ساکن بی ئیِ پژاره شو
گاهی هم برخی واته ها از یک بیت شعر (کلیمه) درست شده اند و پرمعنا و به جا ظاهر می شوند.
هر کیِ وه ته مای مِنِ منان بو / بچو شوی بهیِ بیوه نه مانو
ئی جه نگ ئه گل نوینه ته ریق / بنه م ئیِ تُفه نگ بچو وه چه ریک
اشعار« لاوه لاوه»(لای لای)نیز در زمره ی تک بیت هستند .مانند :
برا بوریه هوار وه خدِ زراته / قالیمیِ کردیه ئه خد ژیرپاته
لاوه لاوه کی هر وه ئیواره / نمام یه لاوه کُم برا داره
اشعار بیشتر ترانه های فو لکلور نیز تک بیت هستند و به ندرت در مواقعی خوانندگان ابیاتی به آنها اضافه کرده و این تک بیتها را موقوف المعانی ساخته اند.مانند :
دُم دویکه دُم دویکه / خنجر کاکم باریکه /کاکم چیه ژه ن باریی / ئی هوزِ یا خی باریِ(فولکلور)
در زبان لکی به طور کلی به آواز خواندن «بیت خونن» اطلاق می گردد و این به خاطر تک بیتهایی است که برای این ترانه ها در فولکلور لکی موجود است.
(مهدی زینی)

مطالب مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

+ 64 = 67