« ژیر»

« ژیر»

واژه ای لکی است و به معنای رام و دست آموز است.هر حیوانی که غیر سرکش و بی آزار باشد شامل این واژه می گردد.

معادل آن در زبان فارسی «آژیر» است منتهی با اندک تفاوتی با معنای لکی.در زبان فارسی به معنای محتذر و بر حذر داشتن است.در فرهنگستان زبان فارسی  از واژه‌های مصوّب فرهنگستان است که برای دستگاهی الکتریکی یا مکانیکی که با ایجاد صدا یا هر نشانۀ دیگر آگاهی و هشدار دهد ، انتخاب شده است.

فردوسی می فرماید : کنون باید آژیر بودن ز شیر      که در مهرگان بچه دارند زیر.(فردوسی.)

در شعر کله باد مرحوم ترکه میر بیتی هست که می فرماید :

صو     صدات    بیو   و     سر کلاوان              آژیر       کر    آشوی    کمند    کاوان

یعنی فردا در قله ی کوهها صدایت به گوش همه برسد و آشوب و کمند اندازی بلندیهای بی رویش را رام کن.کاوه در زبان لکی یعنی هر جایی که هم بلند است و هم زمین گچی و آهکی دارد. در این زمین فقط بوته های کوتاه و اندک می روید.گاهی به آن کاوه کالی می گویند.در زمستان برف توسط باد در این مکانها توسط باد به سرخت جابجا می شود و کویی که آشوبی در راه است.ترکه میر از کله باد می خواهد که این آشوب را رام کند و مردم را از آن در امان نگه دارد.در لستان منطقه ای هست به نام کاوه کالی و روستایی از توابع بخش مرکزی شهرستان خرم‌آباد است.نقاطی را از این کمنطقه که خالی از درخت و گیاه است کاوه می گویند.

از استاد ارجمند زبان و فرهنگ وم لک جناب کرم دوستی شنیدم که نظرشان در مورد کاوه همین نظر حقیر بود.شاهد مدعا هم یک بیت فولکلور فرمودند : وی بابزرگ وی هرده کاوه ……..

دقیقا طراف بابای بزرگ زمینهایی موسوم به کاو یا کاوه زیاد است.

نظر ترکه میر دقیقا بر همین بوده است که این زمینهای بی درخت و رویش با شیب تند محلی مناسب برای بهمن (ویر سُره)است.بنا بر  این از کله باد می خواهد آن را رام کند.

 

منابع : شعر کله باد ترکه میر/فرهنگهای مختلف زبان فارسی (دهخدا و….)

 

#مهدی_زینی

 

http://telegram.me/farhangelakI

مطالب مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

1 + 3 =