«توپه که / toupaka»

«توپه که / toupaka»
«توپه که» واژه ای لکی و به معنای بزرگ شدن و باد کردن شکم و معده ی گاو و گوسفند به خاطر پر خوری از مزرعه ی شبدر یا یونجه ی تر است. این واژه گاهی هم به صورت تعریض و کنایه به انسانها گفته می شود تا آنها را از پر خوری و شکم پروری بر حذر دارد.البته گاهی هم به جای«توپه که» واژه ی « وا کردن» به کار گرفته می شود.
ترکیب این واژه «توپ» + «که» است ، که پسوند «که » ، پسوند شباهت و همانندی است ، یعنی همانند توپ شدن. قسمت اول یعنی «توپ» در اصل واژه ای ترکی است که وارد زبان فارسی شده و از آنجا هم وارد زبان لکی شده .فرهنگهای مختلف در مورد این واژه (توپ) و ترکیبات مختلف آن نوشته اند:
دهخدا = توپ (اِ) لغت فارسی است در اردوی هندی مستعمل وآن یکی از آلات جنگی است که از هفت جوش ریزند و به عربی آنرا مدفع و به فارسی بادلیج و گوی گفته می شود.
معین={ترکی} (اِ)=طوب:۱یکی از سلاح های آتشین جنگی …۲٫گوی لاستیکی انباشته از باد که با آن بازی کنند.۳٫ واحد شمارشی برای پارچه ۴٫(عا.)کنایه از :وضع مالی خوبوبه شکل ،توپ کسی پر بودن ،کنایه از خشمگین بودن کسی که به حقانیت مدعای خود مطمئن باشد.
عمید = (اسم) {ترکی} tup.گوی لاستیکی که با آن بازی کنند.یک بسته پارچه.
انگلیسی = bluff TballTsphere
در زبان لکی در برخی جایها در میان افراد مسن برابرقانون واژه سازی قوی خود برای واژه ی فوتبال از واژه ی «توپو» استفاده می کنند ، که گاهی مورد پوزخند جوانان قرار می گیرد در صورتی که کارخانه ی واژه سازی اتو ماتیک مردم این کار ر ا می کند.واژه ی دیگر لکی که توپال و به معنای ریزه های زر و سیم است از همین واژه گرفته شده و در انگلیسی معادل « metal» است.توپال معرب شده و «توپال» تلفظ می شود.واژه ای دیگر در زبان لکی هست که «توپین یا توپیاین» تلفظ می شود و به معنای سقط شدن حیوانات است از هر نوعی این واژه در هیچکدام ار فرهنگها رد پایی ندارد و از ساخته های زبان لکی است.به خاطر اینکه لاشه ی حیوانات پس از سقط شدن (توپیین) بر اثر فاسد شدن باد کرده و توپی شکل می شود به این نام معروف گردیده است.
منابع : در متن آمده است.
(مهدی زینی)

مطالب مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

9 + 1 =