+«گزیر gezir »

+«گزیر gezir »
«گزیر» با کسر اول، واژه ای لکی و به معنای مفتش و دو بهم زن و سخن چین است.بار معنایی این واژه برای افرادی که مشمول آن می شوند ، منفی بوده و هر چند که در باره اشان صحت داشته باشد ، از شنیدن آن ناراحت می شوند و خود را مبرا می دانند.کسانی هستند که سخنان طرفین یک ماجرا را با غرض و تنها به خاطر تیره شدن روابط آنها انتقال می دهند واز این کار محظوظ می شوند .این عمل در میان مردم آنقدر زشت است که گاهی اسم «گزیر » را بر روی حیوانات می گذارند.
مترادف این واژه در زبان لکی «مفسد» است ،هر چند مفسد در زبان فارسی معنایی دیگر دارد.معنای تباه کننده و مفسده جو وتباه کار معنی آن است که در فرهنگ دهخدا به آن اشاره شده است. هر گاه گفته شود قلان مفسد است ، یعنی گزیر و سخن چین است.
معادل فارسی آن مفتش بوده و امروزه به عنوان جاسوس و کسی است که مسایل گروهی و فردی را در ادارات و دانشگاهها و شرکتها و…به گوش رده های بالا می رساند.واژه ی گزیر با ضم اول متفاوت از گزیر با کسر اول در زبان لکیست.اولی معنای چاره و راه حل دارد که با پیشوند «بی» معنای ناچار و لابد را می رساند.
در فرهنگ دهخدا و دیگر فرهنگها « gezir » به معنای پیشکار ، پاکار ، داروغه و عسس آمده است که در موازات و راستای معنی لکی آن است.
از آنجاییکه کار و عملکرد پلیس با گزارش و تفتیش از افراد مرتبط است ، در گذشته ی باستانی ایران مخصوصا زمان ساسانیان بر پلیس و گروه عسس و داروغه ها به عنوان عضوی از اعضای دولت دلالت داشته است.
در کتاب ایران در زمان ساسانیان ترجمه ی رشید یاسمی فصل دوم پاورقی شماره ی ۵ در صفحه ی ۲۰۰ هنگامی که در مورد هیئت وزیران صحبت می کند ،چنین آمده است.
نلدکه نخست تصور کرده بود (طبری ص۴۴۴،یاد داشت ۳)، که وزرا عموما لقب وزیر بذ دانسته اند، دانشمند مرحوم در نامه ای که به اینجانب نوشته ، گوید که از این عقیده عدول کرده ام ، کلمه ی « گزیر پت gezirpat» که در تلمود آمده عنوان یکی از صاحب منصبان پلیس است.
در واژه ی «گزیر پت» جرء اول (گزیر)که همان معنی مفتش را دارد و جزء دوم یعنی «pat» همان پسوند بُد است که در واژه هایی همچون ارتشبد و سپهبد دیده می شود و در مجموع به معنی کسی است که امور تجسسی و مفتشی و بر رسی احوال جاسوسان را بر عهده دارد.
آنچه از این واژه (گزیر پت) در زبان لکی باقیمانده است ،چزء اول آن یعنی «گزیر» است که هنوز هم رواج دارد و مورد استفاده قرار می گیرد.
منابع : ایران در زمان ساسانیان ،کریستین سن ، ترجمه ی رشید یاسمی /فرهنگ دهخدا / فرهنگ عمید/
(مهدی زینی)

مهدی زینی

من مهدی زینی ا صلانی متولد 1337-الشتر ،کارشناس زبان و ادبیات فارسی ،دبیر باز نشسته ی آموزش و پروش ،نویسنده ی دو کتاب رد پای پیشینیان «فرهنگ عامه ی لکی» و کتاب شرح و بیان توصیفی برخی واژه های لکی که هر دو در دست چاپ هستند.هم اکنون در مورد معرفی زبان و فرهنگ لکی فعالیت می کنم.

شما ممکن است این را هم بپسندید

یک پاسخ

  1. معصوم گفت:

    متن بسیار عالی و جالب بود 

    ممنون از شما که برای زنده داشت زبان لری و لکی تلاش میکنید 

    ای کاش اشعاری که در دست فراموشی هستن که پدر مادر و بزرگ تر ها زیاد زمزمه میکنن رو جمع اوری کنید.

    شاید این کار شده باشه .ماندیدیم 

    متا سفانه کتب های که در این باره(زبان فرهنگ اشعار و مراسم ) هست.چون تبلیغی دربارشون نمیشه 

    حتی توی نمدیشگاه ها هم کم به چشم میخوره .برای همین کسی اطلاع زیادی. نداره چه کتاب و مطالب زیبا و جالبی در این باره وجود داره

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

6 + = 14