«گاروانکی»

……………………

«گاروانکی»

 

اگر عاشقی..

اگر از حال من با خبری

با چتر بیا !

دلم بی دعا می بارد

«م.ز»

آیین طلب باران در دنیا از سابقه ای کهن و باستانی برخوردار است.در مناطق مختلف ایران و در میان اقوام ما این آیین با تفاوتهایی در شیوه ی نمایش و چگونگی طلب برگزار می شود و در هر کدام از این مناطق از اسمی خاص برای آن استفاده می شود.

در ایران باستان جشنی به نام آب پاشان ،آب تیرگان و نامهایی نظیر این در سیزدهم تیرماه بر گزار می شد که نشانی از کهنگی این آیین در ایران است.

در میان قوم لک همانند دیگر اقوام ایرانی چند گونه آیین طلب  باران هست که هر کدام نشانه ای از غنای فرهنگ لکها ست.

در واقع در ایران زمین اینگونه آیین ها همانند ادبیات تطبیقی ، نوعی فرهنگ تطبیقی است که در اصل موضوع آن طلب بارش باران یکسان ولی چگونگی اجرا و التماس و دعا متفاوت است.

خشکسالی یکی از آفتهای بزرگ بشری است ، مخصوصا در برخی مناطق جغرافیایی که زندگی و ادامه ی زنده ماندن وابسته ی به آن است.

گاه مردم به خاطر این خشکسالیها و غم نان ،عشق را فراموش می کنند، دجله به خشک رودی بدل می شود ،زندگیها از هم می پاشد و چوب گدایی را در دستان ساکنان می گذارد.مردمان در چنین موقعیتی ، راهی جز توسل به نیروهای ماورایی و باورهای خود ندارند.

چنان قحط سالی شد اندر دمشق       که یاران فراموش کردند عشق(سعدی)

در فرهنگ ما برای بارش باران همیشه دعا و آرزوهایی در بین فولکلورها یافت می شود که به ظرافت و زیبایی طلب بارش باران در آنها موج می زند.نمونه این تک بیت است که می گوید :

«خدا خدام بی وارو باوری       سوزی کژ و کول آو اج رو باری»

در میان قوم لک دو آیین طلب باران وجود دار د که به ترتیب به آنها اشاره می شود.:

  1. گا رونکی :معنای لفظی آن دزدیدن گاو است اما در درون آن خواستی بزرگ و حیاتی وجود دارد و آن تلطیف دروازه ی رحمت الهی است برای نزول آنچه مایه ی همه چیز است. باران ،قطرات محبت و نگاه بخشنده ی خدا.

در این آیین مردمان یک منطقه ی قحطی و خشکسالی زده با نمایشی تلنگر زا نهایت بی توجهی آسمان و ابر و طبیعت را در مقابل دیدگان آن کس که باید ببیند و فرو ریزد مایه ی حیات را نمایان می کنند.

زنهای مناطق دچار خشکسالی زده دو دسته می شوند ، یک دسته مدافع و دسنه ای دیگر مهاجم برای ربودن گاوهای مدافعین.

زنان مهاجم به روستای مجاور حمله می کنند و گاوهای ایستاده بر  آخور بی علف طبیعت را به یغما می بر ند تا آذوقه ی خود کنند و چند روزی بیشتر زنده بمانند.

زنان مدافع که خود نیز اسیر دست افریت خشکسالی   شده اند وارد عرصه می شوند و از مال و حیثیت خود دفاع می کنند.گاه جنگی خونین در می گیرد و زخمیها ، تشنه لبان ،دستار از سر رفته ها و خستگان این میدان دل عرشیان را به درد می آورد.

اینجاست که خدا برای حفظ حرمت انسان و در امان بودن همه ی بشریت از دست هم نوع خود ،دروازه ی محبتش را می گشاید و بارانی ظریف با ترنمی آرام بخش روح و روان انسان و نبات و جماد را می نوازد.

  1. نمایش رقص : در میان مردمان ما اینگونه رایج است که خداوند برای دختران دوشیزه ارج و احترامی قائل است.در آیینهایی دیگر در میان قوم لک استفاده از دوشیزگان برای بر آورده شدن حاجت به رسوم مختلف بر می خوریم.همچنین آسمان که دروازه ی فرود آمدن رحمت است دارای چشمانی عاشق و دلی نرم است که در زبان لکی آن را «دل تر » می گویند و دل تر کسی است که با کوچکترین مور مور احساس چشمانش پر از آب می شود و گریه ای نزدیک دارد.در این آیین مردمان دختری جوان و زیبا روی و بلند بالا را برای اجرای رقص انتخاب می کنند ، دختر جوان خود را با هفت قلم می آراید و لباسهای سنتی لکی را می پوشد و در میان دشت و صحرا در برابر دیدگان آسمان چشم فراخ با نرمی و زیبایی هر چه تمام تر می رقصد و خود را عرضه ی آسمان و ابر و طبیعت می کند.

آسمان ضمن اینکه لذت می برد،ابرها را مامور گستردگی در منطقه ی خشکسالی زده می کند تا آنچنان از ته دل بگریند که گل و گیاه و جنگل و کشتزاران به دلجویی ابرها سر از خاک بر آرند و شکوفه های تر خود را به آن هدیه کنند.

در پاین هنگام بارش باران دختر می خواند :

تریفه ی وارو زلفم تر کِردِی     زمین سوز و تر گنم سر کردی

منابع : رد پای پیشینیان اثر نگارنده / بوستان سعدی ، باب اول /

 

#مهدی_زینی

 

http://telegram.me/farhangelakI

مهدی زینی

من مهدی زینی ا صلانی متولد 1337-الشتر ،کارشناس زبان و ادبیات فارسی ،دبیر باز نشسته ی آموزش و پروش ،نویسنده ی پنج کتاب 1.رد پای پیشینیان «فرهنگ عامه ی لکی» 2. کتاب چپرا شرح و بیان توصیفی برخی واژه های لکی 3.کتاب سالفه یا مینی مالیست لکی 4. مجموعه ی شعر لکی به نام کژاوه هویر 5. مجموعه ی شعر فارسی به نام ورینجه که هر پنج به چاپ رسیده اند.هم اکنون در مورد معرفی زبان و فرهنگ لکی فعالیت می کنم.

شما ممکن است این را هم بپسندید

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

60 + = 70