«پیا نُم پیا»

+«پیا نُم پیا»
« پیا نُم پیا » ترکیب و اصطلاحی لکی می باشد که دارای بار معنایی قوی و با وقاریست.از ظاهر ترکیب اینگونه برداشت می شود که هر مردی که در میان مردان دیگر معاشر باشد و رفت و امد کند و به زندگی خود ادامه دهد مسمای این ترکیب است ،ولیکن با کمی دقت نظر در می یابیم که این ترکیب بی جهت و تصادفی و تنها به خاطر رفع کمبود زبانی بر روی افراد گذاشته نمی شود.
بوده اند مردان بزرگی که در میان دیگر مردان دارای نام و شهرتی خود ساخته بوده اند و آنهم به خاطر مهمان نوازی و صحت در گفتار و کردار پسندیده و دست و دل بازی و از خود مایه گذاشتن زبانزد خاص و عام بوده اند.همانطور که امروزه قولی معروف و مشهور است که : جنتلمن بودن به مالداری و تمول نیست ،بلکه این صفت همانند نقاشی، شعر، موسیقی ،خطاطی ودیگر داشته های انسانی، باید درذات فرد باشد ، «پیا نوم پیا» بودن، هم همیشه در گرو سرمایه و مکنت نبوده است .بوده اند کسانی که روزگار نا داری خود را طی می کرده اند ، ولی در میان مردم دارای قرب و عزت فراوان بوده اند.
هستند زنانی که می توانند دراین مورد رقیبی برای مردان باشند وبه نام«که لُته رژه ن»معروفند.این زنان در میان مردم به نیکنامی و شهامت و مدیریت مقتدرانه مشهو ر بوده و همه ی مردم در اکرام آنها کوتاهی نمی کنند.
البته واته ای هم در میان مردم هست که می گویند : «زیله پیا ها ئی نُم کُلین»جرات مرد در«کلین» اوست.«کلین» kolin مکانی است در گوشه ای از سیاه چادر که با دیوار چیت از دیگر قسمتهای آن مجزا می شود و محلیست برای نگهداری مشتقات لبنیات از قبیل :پوستهای پنیر و خیکهای روغن و آذوقه ی زمستانی عشایر.با توجه به این واته برخی افراد هم به خاطر خالی بودن کلین استعداد پیا گریشان شکوفا نمی شود.امروزه یخچال جای کلین را گرفته است.
صفت جانشین اسم «پیانوم پیا»دارای مترادفاتی است ،از قبیل : «سه ر دل جمِن» ، «ئه شاییر پیا»، «مِمو دار» ، «کُر پیا» ، «پیا نُم مجلس» ، «ئایم پورریا» ، «سفره سینه»، «هُن هاوُن»،«پیا دیاری»،«پیا شماریا»، «یه کله پیا» ،«کُردویمو»، .
هر کدام از این مترادفات با کمی تفاوت دارای بار معنایی «پیا نوم پیا »هستند. شاید بتوان در زبان فارسی واژه ی «مردان نیک روزگار» را معادلی برای این واژه ی لکی در نظر گرفت.در طول تاریخ بشریت این خصوصیت برای مردان ارزش و هنجار بوده است و در ایران باستان دارای جایگاهی دینی می باشد. در اوستا مخصوصا در یشتهای کهن به اینگونه مردان اشاره گردیده و از آنان تعریف و تمجید شده است.در میان اشعار موگه ی لکی، فولکلور زیر به تحقیق در رثای مردان بزرگ ( پیانُم پیا )سروده شده است:
سردار سه نگین سه ر دل جِمِنِم / باوی بی زوره ل ،زور دار رِمِنِم
در یشتهای کهن (فروردین یشت)به کوشش بهمن انصاری در بند ۵۱ و۵۲ بخش پانزدم آمده است که :مردی که آنان (فروهرها) را با دست بخشش و با شیر و پوشاک و با نیکیهایی که بخشنده را به راستی می رساند ،بستاید از برای چنین کسی آن فروهرهای توانای پیروان راستی … چنین آرزو می کنند: « بهرمند باد این خانه از انبوه ستوران و مردمان ،بهره مند باد از اسب تند تاز و گردونه استوار، برخوردار باد از «مرد پایدار انجمنی» ،مردی که همواره ما را با دست دهش و شیر وپوشاک و با نیکی هایی که بخشند را به راستی می رساند می ستاید.»در این سروده ی اوستایی مراد از «مرد پایدار انجمنی» همان «پیا نوم پیا »ی لکی است وانجمن به معنای مجلس و محفل می باشد.
منابع : فروردین یشت به کوشش بهمن انصاری./
(مهدی زینی)

مهدی زینی

من مهدی زینی ا صلانی متولد 1337-الشتر ،کارشناس زبان و ادبیات فارسی ،دبیر باز نشسته ی آموزش و پروش ،نویسنده ی دو کتاب رد پای پیشینیان «فرهنگ عامه ی لکی» و کتاب شرح و بیان توصیفی برخی واژه های لکی که هر دو در دست چاپ هستند.هم اکنون در مورد معرفی زبان و فرهنگ لکی فعالیت می کنم.

شما ممکن است این را هم بپسندید

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

+ 49 = 51