پِیمونن / pemonen

واحد انذازه گیری وزن لکی
+پِیمونن / pemonen
” پیمونن ” واژه ای لکی و به معنای تعیین مقداری از اجناس مانند : گندم و جو و دیگر غلات و حبوبات است.برای این کار از ظروفی مانند ” نیم منون ” و “کیله” که عموما معادل سه کیلو گرم است ، استفاده می شود. بر خلاف اکنون که برای توکیل اجناس از ترازوها و باسکولهای دیجتالی برای وزن کردن صدم گرم تا چندین تن استفاده می شود،در گذشته برای این کار در هنگام تابستان وقتی که خرمنهای کشاورزی کوبیده می شد ،آن را به شکل ” ته رت “tart در می آوردند و پس از آشیر داری (شه نیاری) به غله ی خالص بدون کاه ” مایه ” تبدیل می شد .برای اندازه گیری مقدار در آمد یکی از افراد باتقوا را خبر می کردند تا آ نرا “کیل ” keyl کند.
فرد مورد نظر با بر زبان آوردن :الله و محمد و علی کار ر ا شروع می کرد ،هنگامی که به عدد سیزده می رسید ،دو گونه رفتار می شد .یا به جای سیزده می گفت :زیاده هی زیاده ، یا می گفت دوبار دوازده که البته این طرز رفتار در رابطه با باورهای مردم در باره ی نحوست عدد سیزده بود.در هر صورت این کار را “پیمونن ” می گویند که همان واژه ی مورد نظر ماست.
وسیله ی کیل کردن « کیله kilah »نام داشت و عموما سه کیلو گنجایش داشت ،گاهی هم به نوعی دیگر از این وسیله «نیم مه نو» می گفتند و یک کیلو و نیم گنجایش داشت.آنطور که مردمان نقل می کردند در برخی نقاط گنجایش این وسیله گاهی تا چها و نیم کیلو هم بوده است وبه نام مالک یا خان همان منطقه موسوم گردیده است. یک شوخی در بین مردم هست، به کسانی که ادعا ودر خواست چیزی بیش از استحقاق خود را می نمایند ، می گویند :« البته وه کیله هورو»حالا چرا این را می گفتند بر من معلوم نیست ،شاید برخی دوستان این را آگاه باشند .
واحدهای دیگیر برای وزن کردن اجسام وجود داشت که عبارتند از :
۱٫نیم مه نو / nim mano :ظرفیست که ۱٫۵ کیلو گرم گندم ، جو و دیگر حبوبات را در خود جای می دهد .این ظرف برای پیمایش اجناس که مقداری کم د ارند استفاده می شود.
۲٫ شایو/shayo :شایو (شاهیانه) ظرفی بود که هم برای وزن و هم برای حجم به کار می رفت .گاهی گندم آرد یا هر یک از حبوبات با آن اندازه گیری می شد و گاه برای پیمایش حجمی از روغن یا کره و یا شیر به کار می رفت و عموما یک کیلو گرم یا یک لیتر گنجایش داشت.
۳٫توریزی/ torezi/ تبریزی :توریزی همان وزن تبریزی است که سه کیلو گرم وزن اشت و بیشتر به آن من تبریزی می گفتند . گاهی هم مساحت زمین و میزان بذری که در آن کاشته می شد با این تبریزی محاسبه می گردید و برخلاف یک من امروزی که با توجه به واحد هکتار ۲۰۰متر مربع است ، من تبریزی ۱۶۰ متر مربع بود ودر برخی نقاط هم هنوز مورد استفاده است.

۴٫گُمه ل /goemal : «گُمه ل» واحدی رسمی نبود بلکه بیشر در معاملات پایاپای وبذل و بخششهای به محتاجان مورد استفاده بود، به عنوان مثال خربزه هایی بود که به« دوازده گُمه لی» معروف بودند و برای خرید هر خربزه می بایست دوازده گُمه ل گندم پرداخت شود.
۵٫ تاییس/ tayes :تاییس از اجزایِ گُمه ل است ، گاهی برای خرید یک کالا می بایست مثلا پنج گُمه ل و یک تاییس تحویل داده شود و تاییس عبارت بود از یک کف دست پر از جنس مورد نظر.
۶٫بار/ bar :بار عبارت بود از یک «هور» پر از جنس مورد نظر که معمولا حدودا یک خروار بود و این پیمایش برای اندازه گیری اجناس بسیار زیاد بود و این بار (هور ) بر پشت حیوانات قدرتمند حمل می شد.
۷٫ خه لوار / ghalvar /خروار /خر بار :خه لوار که همان خروار است و برابر سیصد کیلو گرم است.
۸٫ خه زو/ ghazo /خزان :خزو (خزان ) یک واحد مختص بود که در برخی مناطق معمول بود و هر عموما هر تعاونی (گروه شیر واریِ)خزانی مخصوص به خود داشتند وشیر را با آن اندازه می گرفتند و میزان وزن آن در هر منطقه متغیر بود و حدودا ۱۵ کیلو گرم محاسبه می گردید . در کنار این خزان واحد «شایو»(شاهیانه) کار برد داشت و اجزاء را اندازه می گرفت.
۹٫تا / ta :یک لنگه ی بار تا نامیده می شود و عموما در مورد توزینهای بزرگ از اضعاف بار محسوب می گردد به گونه ای که می گویند میزان این غله یا حبوبات یک بار و تا می باشد.
در زبان فارسی پیمودن به معنای طی مسافت و سنجش فاصله کار برد دارد ودر واژه هایی همچون : راهپیمایی و پیمودن و پیمایش (اندازه گرفتن) و… دیده می شود.
این واژه در زبان پهلوی به صورتهای زیر وجود د ارد.
پَدمون= padmun حد، اندازه، سایز
پَدمونَتَن= padmunatan اندازه گیری ـ تعیین حدود کردن
پَدمونَم= padmunam اندازه گیری ـ تعیین حدود کرد یا می کند
پَدمونید= padmunid اندازه گیری ـ تعیین حدود کردم یا می کنم
پیمودَن= paymudan پیمودن، اندازه گرفتن، متراژ کردن
منابع : فرهنگ پهلوی ،ژاله آموزگار و دیگران /فرهنگ دهخدا/
(مهدی زینی)

مهدی زینی

من مهدی زینی ا صلانی متولد 1337-الشتر ،کارشناس زبان و ادبیات فارسی ،دبیر باز نشسته ی آموزش و پروش ،نویسنده ی دو کتاب رد پای پیشینیان «فرهنگ عامه ی لکی» و کتاب شرح و بیان توصیفی برخی واژه های لکی که هر دو در دست چاپ هستند.هم اکنون در مورد معرفی زبان و فرهنگ لکی فعالیت می کنم.

شما ممکن است این را هم بپسندید

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

12 + = 22