«واحدهای اندازه گیری لکی»

+«واحدهای اندازه گیری لکی»
انسان در اوایل زندگی خود بر روی کره ی زمین از اندازه گیری و طول مسافت چیزی نمی داست ، اما با گذشت زمان به خاطر نیاز جویای اندازه گیری فاصله ی نقاط مختلف از همدیگر شد که شاید اولین واحد اندازه گیری که انسان به آن دست یافت ، استفاده از پدیده های پیرامون و اعضای بدن خود یعنی دستها و پاها بود.در طول زمان با گسترش ذهن و نیاز مردمان واحدهای اندازه گیری هم در هر زمینه ای تغییر پیدا کرد و نمودهای مشخصی (استاندارد) برای اندازه گیری وضع گردید تا جاییکه می توان ریزترین جزء هستی را که در ذهن آدمی متصور باشد اندازه گیری کرد و این سیستم دارای اضعاف و اجزائی در زمینه های مختلف است .
در این نوشته هدف ما معرفی واحدهای اندازه گیری است که تا چند دهه پیش در میان مردم ما معمول بود و شاید در محاورات و اندازه گیریهای غیر رسمی امروزین نیز از آنها استفاده می شود .آنچه در میان واحدهای اندازه گیری مختلف مورد نطر است اندازه گیری طول و واژه های لکی مربوط به این مقوله است.
۱٫گُم (گام)goem :این واحد به اندازه ی یک پای باز در هنگام راه رفتن است که تقریبا معادل یک متر است.گاهی به جای واژه ی پیمایش از «گُم دایین» استفاده می شود. به طور کلی عملیات سنجش مساحت زمین را «گم دایین » می نامند.
۲٫برگ چو /berg e choo :این واحد به اندازه ی پرتاب یک چوب دستی است که به طور معمول یک نفر می تواند پرتاب کند و حدودا ۴۰ تا ۵۰متر می باشد.این واحد بیشتر برای بالا آمدن خورشید از افق کاربرد دارد.در محاورات می گویند که : هویر یِ بِرگِ چو هات ئو ریِ = خورشید به اندازه ی یک پرتاب چوب دستی بالا آمده است.
۲٫که مو /kamo/ کمان :این واحد معادل قاب قوسین عربیست که در قرآن هم به آن اشاره شده است.در سوره ی نجم آیه های ۸و ۹ در مورد معراج پیامبر آمده است که حضرت محمد (ص) در هنگام معراج تا جایی رسید که به اندازه ی دو قاب قوسین با خدا فاصله داشت. ثمُ‏َّ دَنَا فَتَدَلىَ‏. فَکاَنَ قَابَ قَوْسَینْ‏ِ أَوْ أَدْنى‏». یعنی سپس نزدیک‌تر و نزدیک‌تر شد. تا آن‌که فاصله او به اندازه دو کمان یا کمتر بود.(در اینجا از تفاسیراین سفر معنوی یا جسمانی صرفنطر می شود).
در زبان لکی از این واحد برای نشان دادن فاصله خورشید تا افق هنگام غروب استفاده می شود و می گویند :هویر دو که مو(یا بیشتر) بلنگ بی = آفتاب به اندازه ی دو کمان (یا بیشتر) بالا بود. منظور از کمان میزان پرتاب یک تیر از کمان است که همان قاب قوسین است.
۴٫وژه/بگس /beges/vejhah :این واحد همان وجب و بدست زبان فارسی است و به طور معمول حدودا پانزده سانتیمتر است وفاصله ی میان انگشت شست و انگشت کوچک است در حالت باز شدن.
۵٫ قلاج / gkolag : قلاج کوچکتر از وجب و حدودا ۷تا۸ سانتیمتر است و با فاصله ی بین انگشت شست و انگشت اشاره در حالت باز نشان د اده می شود.
۶٫ره سه ن / rasan / رسن : رسن طناب بافته شده ای از موی بز است که بلندی آن بستگی به نظر بافنده و نوع کاربرد آن د ارد و کاربرد اصلی آن بستن بارها بر پشت حیوانات است . معمولا یک رسن معمولی ۶تا ۷ متر است و گاهی هم تا ۱۰ متر می بافند که برای پیمایش طول و محاسبه ی مساحت زمین از رسن ده متری استفاده می شود.
۷٫مِزِل / mezel / منزل :این واحد برای پیمایش مسافتهای بسیار دور است و آن عبارت از مسافتی است که یک ایل هنگام کوچ کردن ودر طول زمانِ یک روز از صبح تا ظهر می پیماید.عموما این مسیر با توجه به مسیرهای کوهستانی و صعب العبور و یا راههای هموار تغییر می کند . به هر حال تقریبا ۲۰ تا ۲۵ کیلومتر است.
۸٫فرسه خ /فرسه ق/ فرسخ/farsagh :این واحد همان فرسخ معمول در زبان فارسیست با این تفاوت که در میان مردمان ما اندازه ی دقیق آن یعنی ۶ کیلومتر و اندی لحاظ نمی شود و فقط تقریبی وبرای نشان دادن بعد فاصله است.
دره /derah : یکی از واحدهای مسافت در میان مردمان لک زبان «دره بریین» است که کاربر چندانی ندارد و گاهی برای نشان دادن طول مسافتهای کوهستانی به کار می رود به طوریکه می گویند : برای رسیدن به فلان منطقه باید ۵ یا ۶ یا…دره را طی کنی.مصدر این واحد «دره برین» است که معنای قطع و پیمودن دره است.در زبان فارسی طی طریق و قطع مرحله و طریق مستعمل است اما در زبان لکی «دره بریین» است.
منابع : قرآن کریم /فرهنگ دهخدا/
(مهدی زینی)

مهدی زینی

من مهدی زینی ا صلانی متولد 1337-الشتر ،کارشناس زبان و ادبیات فارسی ،دبیر باز نشسته ی آموزش و پروش ،نویسنده ی دو کتاب رد پای پیشینیان «فرهنگ عامه ی لکی» و کتاب شرح و بیان توصیفی برخی واژه های لکی که هر دو در دست چاپ هستند.هم اکنون در مورد معرفی زبان و فرهنگ لکی فعالیت می کنم.

شما ممکن است این را هم بپسندید

۲ پاسخ‌ها

  1. امیر اعظم گفت:

    سلام
    آیا « گل واز» هم به عنوان واحد اندازه گیری مسافت استعمال میشود؟

    • مهدی زینی گفت:

      ممنون مهندس حقی آبی .گلواز حالتی از دو است و نمی تواند واحدی از سیستم متریک باشد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

+ 50 = 57