«هُره ته گه / heoratagah »

«هُره ته گه / heoratagah »
«ته گه» واژه ای لکی وبه معنای بز نریست که در میان گله ی بزها وظیفه ی بقای نسل را بر عهده دارد.فرایند جفتگیری گله ی بزها «هُره ته گه » نام دارد.اینگونه بزها دارای بویی نا مطبوع برای انسان و خوشایند برای بزها هستند به طوریکه جذب آن می شوند.واژه ی «هُره ته گه» از دو جزء :هُره + ته گه ، درست شده است.به نظر می رسد که« هُره»تغییر یافته ی«هه رو/harow »به معنای بز نری است که هدایت کننده و جلودار گله ی گوسفند است.
عموما اینگونه بزها که «هه رو / harow »، «ساورین / saworen » و «پازن / pazen »هم خوانده می شوند از میان گله ی بزهای نر انتخاب می شوند و دارای اندامی بزرگ وقدرتمند و شکیل هستند.
جزء دوم یعنی «ته گه / tagah » به معنای فصل و زمان آماده شدن بزهای ماده برای جفتگیری و آبستن شدن است ، هر چند به بز نر هم به تبع از معنایی که گفته شد «ته گه» می گویند.برای زمان آبستن شدن گله های بز و گوسفند واژه ای دیگر هست که بر خلاف«ته گه » که منحصرا مخصوص بزهاست ، برای همه ی بز و میشها یکسان استعمال دارد و آن واژه ی « به ر / بر / bar »است.
چیستانی به زبان لکی وجود دارد که بیشتربه خاطرهوش آزمایی مخاطب است و در آن از گله ی بز و «تگه»و چوپان و سگ که تعدادشان پانزده است ، صحبت می شود.
چیکه ؟چیگه؟
دُازه بزه ، سیزه «ته گه»، چُارده شوئن ، پُنزه سه گه؟ = جمعا پانزده می شود.
در زبان بختیاریها هم به بز نر مخصوص تخمگیری «تگه» می گویند.درفرهنگهای فارسی برای هر دو جزء این واژه معنی خاصی نیامده است.
در زبان پهلوی این واژه به معنای نیرومند و قدرت برتر و قوی آمده است . با توجه به اینکه عموما قوچ وبز نر برای جفتگیری از میان همه ی گوسفندان نر، طوری انتخاب می شوند که نیرومند و قوی باشند ، با معنای پهلوی همخوانی دارد.
در زبان پهلوی برای تلفظهای مختلف این واژه معانی زیرآمده است : تَگیک= tagik چابک، دلیر، شجاع، قوی تَگیکیه= tagihkih سرعت، قدرت ، تَگیگ= tagig چابک، دلیر، شجاع، قوی. تَگیگیه= tagihgih سرعت، قدرت ، تَگیه= tagih دلیری، شجاعت، سرعت، قدرت
منابع : فرهنگ پهلوی ، خانم ژاله آموزکار و دیگران /
(مهدی زینی)

مهدی زینی

من مهدی زینی ا صلانی متولد 1337-الشتر ،کارشناس زبان و ادبیات فارسی ،دبیر باز نشسته ی آموزش و پروش ،نویسنده ی دو کتاب رد پای پیشینیان «فرهنگ عامه ی لکی» و کتاب شرح و بیان توصیفی برخی واژه های لکی که هر دو در دست چاپ هستند.هم اکنون در مورد معرفی زبان و فرهنگ لکی فعالیت می کنم.

شما ممکن است این را هم بپسندید

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

4 + 2 =