هویه ر/ hoyar

هویه ر/ hoyar
“هویه ر” در زبان لکی بر خورشید اطلاق می گردد.درزبان فارسی خورشید خوانده می شود. این واژه در کلماتی همچون :هویره تاو ،هویه ر پشد ئور ،هویه ر سه ر سو ، هویه ر لو بون ، لیسگ هویه ر و….خودنمایی می کند.در میان مردم باورهایی در مورد هویه ر وجود د ارد از جمله اینکه در هنگام خشکسالی اگر از او طلب باران کنی باران خواهد بارید .البته از یکی از معلولهای خورشید که ابر سرخ رنگ غروب است و در مقام دعا می گویند : ئور سویر ئیواره ! هفد شو هفد رو بواره.= ای ابر سرخ رنگ غروب هفت شبانه روز باران ببار.در میان مردم سوگند به هویه ر مرسوم است واین به خاطر جایگاه والای خورشید است و از سوگند خدا به خورشید در قرآن کریم هم نشانی دارد.والشمس وضحیحا .سوگند به خورشید آن زمان که طلوع می کند. / سوره ی شمس آیه ی اول/در قران آیاتی دیگر وجود د ارد که خداوند به خورشید سوگند یاد کرده است.
هویه ر خُسه مه تاویِ ئه رزنیم/سویردامیه ریِ ساییِ ئارزومه/علی کولیوند(لک)غزل هناییِ ئارزومه
هر صو وه شه فه ق ، فه رشه ت ره نگینه / چوی “هویه ر” مه دروشی ، ماوات گرینه (زینی)
خه زون ستم، وارد باخه ماو / “هویه ر” بی وفا، داخه ماو/ عزیز بازوند (بیرانوند)شعر سالار عشق
در پهلوی به شکل “خور” xvar به معنای خورشید ودر کلمه ی خورآسان xurãsãn به معنای مشرق و خراسان آمده است.واژه های خورشید ،خور + شید وکورش،خور + وش (همانند خورشید)از همین ریشه وبن گرفته شده اند.
در فرهنگ دهخدا آمده است: هور نامی است از نامهای خورشید و این بیت فردوسی را شاهد آورده است:/ خداوند ماه و خداوند هور / خداوند روز و خداوند زور /فردوسی/
اصل این واژه اوستایی است ودر واژه هایی چون :۱- “هور چیثر” (خورشید چهره) که به معنای خورشید روی ، خورشید تخمه و خورشید نژاد است و نام دومین پسر زردشت از سه فرزند اوست.۲- “هور خشتتَ” به معنی “خور درخشان ” نام کره ی آسمانی معروف ونام یکی از ایزدان معروف اوستایی است.”هویه ر” با صفتهای جاودانه، رایومند و تیز اسب همراه است.در اوستا خورشید یشت و خورشید نیایش ویژه ی نیایش “هویه ر” است.یازدهمین روز ماه به نام اوست و پاک و تطهیر کننده ی تخمه ی کیومرث است.
ممکن است گفته شود که “هویه ر” از اهوره مزدا گرفته شده است که درست نیست و اهوره مزدا به معنای هستی بخش دانا و خالق علیم و داناست.همچنین است واژه ی “هوره ” که ارتباطی به اهوره مزدا ندارد.اما می توان آن را منسوب کرد و اهورایی را به عنوان صفت برای “هوره” آورد واین سخن مجالی دیگر می خواهد.
منابع:قرآن کریم / اوستا ،جلیل دوستخواه / فرهنگ پهلوی، ژاله ی آموزگار و دیگران./ فرهنگ دهخدا/
(مهدی زینی)

مهدی زینی

من مهدی زینی ا صلانی متولد 1337-الشتر ،کارشناس زبان و ادبیات فارسی ،دبیر باز نشسته ی آموزش و پروش ،نویسنده ی دو کتاب رد پای پیشینیان «فرهنگ عامه ی لکی» و کتاب شرح و بیان توصیفی برخی واژه های لکی که هر دو در دست چاپ هستند.هم اکنون در مورد معرفی زبان و فرهنگ لکی فعالیت می کنم.

شما ممکن است این را هم بپسندید

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

9 + 1 =