قافیه در شعر فولکلور لکی

قافیه در شعر فولکلور لکی

بحث قافیه و ردیف در شعر لکی بحثی گسترده است که در این چند خط حق مطلب به جا آورده نخواهد شد. اما : آب دریا را گر نتوان کشید / هم به قدر تشنگی باید چشید (مولانا) /
در ادبیات فولکلور ما تک بیتهای فراوانی وجود دارد که نمی توان قافیه ی آن را با معیار قافیه سنجید وشاعر قافیه را با توجه به نزدیکی مخرج حروف وهم آهنگی واژه های قافیه بافته است.مانند .خداته بی دیِ دوگل ژه وهار /ئوه ل ئسب وزین دوم ژنِ مال /بیلا باواری برف رنگ ئو رنگ/ کویل بگری ریل بکی به ن/ . گلی گوشت تویشک سیخ نرمه ون / ماچ تویله دت سواری مه نه ک(مه نه ک=اسب سه ساله)/ مال مینگه نوار وه سای چل وچیت/وه پنجه شمال گِل مه دای وه دویک / در بیت اول وهار و مال با هم قافیه شده اند.در بیت دوم “ره نگ” و “به ن” و در بیت سوم “وه ن” و “مه نه ک” ، در بیت چهارم چیت و دویک هم قافیه اند.در ضمن در بیت اول ژنِ مال درست است وبه صورت مضاف ومضاف الیه امده است نه دو خواسته ی معطوف بر هم ژه ن ئو مال.”ده مه که ت بار بن لوت بمیژم / کی لار کردیِ وژم بکوشم.” دراین فولکلور بکُشم با بمیژم قافیه شده است.گاهی در این فولکلورها ردیف را مبنای قافیه قرار داده اند. مانند: . ئیمرو دوسه کم کرم کِرد وپیم / دس کرد وگیفان گلی دا وپیم/ .گاهی هم حروف قافیه فقط در تلفظ یکسان هستند.مانند: دم قن دنان قن ،قن وی خاصیه / لو چوی خرویزه شا عباسیه / در پایان برخی خوانندگان اینگونه اشعار را بنا بر میل خود کم وبیش می کنند ومی خوانند.نمونه اش همین بیت “خداته بی دی دو گل ژه وهار” را که اقای صفامنش به صورت ژن ئو مال (عطف ومعطوف)خوانده است درصورتی که چنین نیست.ممکن است کسی ادعا کند این تک بیتها ، ابیاتی از یک قصیده یا غزل و..باشند که در این صورت چون مدرکی در دست نیست نمی توان به آن توجه کرد. گاهی اصول ردیف وقافیه به زیبایی هر چه تمام ترعایت می شود ، چناچه در این فولکلورموگه :فدای بالت بام، گل خرمونت بو /تیپ تیپ بگلران شو میمونت بو . برخی از علمای ادب فارسی هم قافیه شدن حروف هم صدا رامانند “دال” و”ذال” و”ز” و”ض” و…جایز می دانند.وکسانی مانند نیما یوشیج قافیه را زنگ آخر مطلب می دانند.آنچه در اشعار عامیانه در مورد قافیه مهم به نظر می رسد ومیزان سنجش قافیه است هم قافیه دانستن توسط گوش است .در نهایت به نظرم که قافیه کردن حروف هم مخرج در اشعار عامیانه از عیوب قافیه ای که در شعر رسمی هست مبرا می باشد.
(مهدی زینی)

مهدی زینی

من مهدی زینی ا صلانی متولد 1337-الشتر ،کارشناس زبان و ادبیات فارسی ،دبیر باز نشسته ی آموزش و پروش ،نویسنده ی دو کتاب رد پای پیشینیان «فرهنگ عامه ی لکی» و کتاب شرح و بیان توصیفی برخی واژه های لکی که هر دو در دست چاپ هستند.هم اکنون در مورد معرفی زبان و فرهنگ لکی فعالیت می کنم.

شما ممکن است این را هم بپسندید

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

2 + 2 =