«سِیل کِردن / seyl kerden»

«سِیل کِردن / seyl kerden»
«سیل کِردن» واژه ای لکی و به معنای نگاه کردن است .این واژه در بعضی گویشهای لکی «سِیر» تلفظ می شود اما همان معنا از آن بر می آید.گاهی این سیل کردن به خاطر عبرت و پند گرفتن است ، آنچنانکه در ابیات «موگه» گفته می شود :
سیل که ن ئه ر ئی فلکه وه گرد وژم کردیه ستیزه = این چرخ گردون را نگاه کنید که چگونه با من سر ناسازگاری دارد، پس ای مردمان از آن بر حذر باشید.گاهی «ویروشه ای»را حکایت می کند :
گرین بنیشیم شش دار بکیم «سیر» / گه ل گه ل نازاران یادتان وه خیر
گاه این واژه و محتوای آن نوعی معنویت و صداقت را می رساند:
مِ دوریشه کیِ بی خیر ئو بیرم / مردم گدای پیل من گدای سیرم
در بیت بالا منظور از بی خیر بودن این است که به دنبال جمع آوری خیرات نیستم و فقط نگاه کردن و محو تماشای دوست شدن هدف من است.
گاه با این واژه نگاه محبوب را می طلبند ، آنچنانکه درابیات ترانه ی قدیمی لکی سوزه سوزه :
سوزه سیلم که لوئی بکه زرد / حکیمم تو بین کی مِ داشدم درد
در فرهنگهای شناخته شده ی فارسی اثری از آن نیست ، اما در فرهنگ واژگان مترادف و متضاد در مورد « سیر که تلفظی دیگر از این واژه است می خوانیم :حرکت ، دور ،تفرج و تماشا.
در فرهنگ پهلوی نیز به گونه ای از همین تلفظ اشاره شده و آن هم به معنای پاییدن که مفهومی از نگاه کردن را در خود د ارد:
سراینیتن srayenitan=پاییدن ، حراست ، نگهداری/سراییتن srayitan=سرودن و شعر گفتن ، پاییدن.
یکی از خوانند گان افغانی به نام آریانا سعید، در ترانه ای از این واژه استفاده می کند که نشان دهنده ی گذشته ای نزدیک و هم ریشه در اقوام ایرانی و زبان آنهاست.
فصل روییدن گلها آمد / نوبت سیل و تماشا آمد
منابع : فرهنگ پهلوی : گرد آوری دکتر بهرام فره وشی و دیگران/ فرهنگ واژگان مترادف و متضاد/
(مهدی زینی)

مهدی زینی

من مهدی زینی ا صلانی متولد 1337-الشتر ،کارشناس زبان و ادبیات فارسی ،دبیر باز نشسته ی آموزش و پروش ،نویسنده ی دو کتاب رد پای پیشینیان «فرهنگ عامه ی لکی» و کتاب شرح و بیان توصیفی برخی واژه های لکی که هر دو در دست چاپ هستند.هم اکنون در مورد معرفی زبان و فرهنگ لکی فعالیت می کنم.

شما ممکن است این را هم بپسندید

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

6 + = 8