سهیل

+«سهیل»/س
در میان مردمان لک زبان اطلاع از تغییرات جوی و هنگام بارش برف و باران و زمان قطع بارندگیها ،به خاطر تعیین زمان کوچ از ییلاق به قشلاق و برعکس ، شخم زدن زمین ، کاشتن زمینهای کشاورزی ، مدت زمان ماندن بذر در زمین و هنگام به درو رسیدن آنها از اهمیت بسزایی برخوردار است ، چرا که هر گونه غفلت و نا آگاهی از این امور باعث خساراتی خواهد شد.
یکی از این موارد توجه به ستاره ی سهیل است.بارها شنیده شده است که بزرگان و معمرین لک زبان در فصل پاییز، زمان کاشت را با قبل از شروع سرما و یخبندان وهنگام بر آمدن قوس و پدیدار شدن ستاره ی سهیل مقارن می دانستند .همچنین هنگام حرکت خود را در صبحگاهان قبل از بر آمدن آفتاب با ساعت آسمانی «سهیل» تنظیم می کردند.
سهیل ستاره ای است از قدر ۷/۰- و بعد از شعرای یمانی پرنورترین ستاره آسمان است. این ستاره پرنورترین ستاره از صورت فکلی حمال است. حمال یک صورت فلکی جنوبی است که از ایران دیده نمی شود. برای یافتن آن باید از شهرهای جنوبی ایران، بعد از پیداکردن ستاره ی شعرای یمانی طبق نقشه آن را بیابی.
میل ستاره سهیل ۵۲- درجه است، یعنی حدود ۳۸ درجه از قطب جنوب سماوی فاصله دارد.عرض جغرافیایی تهران ۳۶ درجه است، با محاسبه ای ساده در می یابیم که بیشترین ارتفاع ستاره سهیل در تهران تنها ۲ درجه است. (۲=۳۶-۳۸) و می توان گفت که سهیل عملا” در تهران قابل مشاهده نیست پس مثل “ستاره سهیل شده ای!” در تهران ساخته نشده است!. ،. اینکه چه ستاره هایی، چه مدت در آسمان باشند، به عرض جغرافیایی محل سکونت شما بستگی دارد. در شهرهای جنوبی کشور اوضاع متفاوت است. مثلا” در بندرعباس (یا حتی جنوبی تر از آن، جزایر کیش وابوموسی) دیدن ستاره سهیل اصلا” دشوار نیست.
در زبان فارسی زبانزدی هست که می گوید: « ستاره ی سهیل شده ای »، به همین موضوع اشاره دارد زیرا ستاره ی سهیل در اکثر شهرهای فارس نشین کمتر در آسمان ظاهر می شود و مدت زمان پیدایش آن بسیار ناچیز است ، به همین خاطر چنانچه کسی کم پیدا باشد مسمای این زبانزد است.
در یشتهای کهن (فروردین یشت) به کوشش بهمن انصاری در پایان بخش دهم می خوانیم : می ستایم فروهرها ی نیرومند را ،آنان که در میان آسمان «سَتویس»(احتمالا ستاره ی سهیل)را به گردش در می آورند تا باران بباراند ،بانگ یاری خواهان را می شنود تا باران بریزاند و گیاهان برویند، برای نگهداری چارپایان و……
با توجه به اینکه هر چه به طرف شمال پیش برویم روئیت ستاره ی سهیل مشکل تر و گاه غیر ممکن است ،می توان به نتیجه ای رسید که برای اثبات آن به پژوهش بیشتری نیاز است و آن این نکته است که ،با توجه به اشاره ی اوستا به ستاره ی سهیل می توان ادعا نمود که مکان رواج دین زردشتی مناطق جنوبی تر ایرا ن زمین است.همچنین در مناطق لک نشین و به طور کلی غرب و جنوب غربی ایران برای روئیت این ستاره مناسب بوده است.
در زبان لکی با توجه به این متن یشتها و تجربه ی خود در امور هواشناسی محلی وچگونگی بر آمدن ستارگان ،زمان باریدن را مخصوصا در فصل پاییز پیش بینی می کنند و به صورت تعجیل به امور کشاورزی خود می پردازند.همچنین با توجه به اینکه این ستاره در ساعات اولیه ی صبح با نوری قوی در آسمان ظاهر می شود ساعت و زمان حرکت خود را بر مبنای آن ( نقطه ی مقابل ستاره ی قطبی که نشان دهنده ی شمال است ، این ستاره جنوب را نشان می دهد.) تعیین می کردند.
در اکثر شهرهای لک نشین با توجه به عرض جغرافیایی می توان روئیت یا عدم روئیت این ستاره را مشاهده کرد.به عنوان مثال : ستاره ی سهیل درالشتر با توجه به اینکه ۳۳ درجه عرض جغرافیایی دارد می تواند ستاره ی سهیل را ببیند.هر چند مدت زمان کوتاهی ،یعنی ۵=۳۳-۳۸ بنا براین در هر یک از مناطق می توان مدت زمان دیداری وارتفاع بالا آمدن این ستاره را در آسمان با توجه به عرض جغرافیای ستاره ی سهیل و منطقه مشخص نمود.
منابع : فرهنگ دهخدا / یشتها ، (فروردین یشت)/ http://www.persianstar.com/
(مهدی زینی)

مهدی زینی

من مهدی زینی ا صلانی متولد 1337-الشتر ،کارشناس زبان و ادبیات فارسی ،دبیر باز نشسته ی آموزش و پروش ،نویسنده ی دو کتاب رد پای پیشینیان «فرهنگ عامه ی لکی» و کتاب شرح و بیان توصیفی برخی واژه های لکی که هر دو در دست چاپ هستند.هم اکنون در مورد معرفی زبان و فرهنگ لکی فعالیت می کنم.

شما ممکن است این را هم بپسندید

۲ پاسخ‌ها

  1. کامران گفت:

    عالی بود لذت بردم.بسیار سپاسگزارم

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

4 + 4 =