«رخت عزا»

«رخت عزا»
مراسم عزاداری و پوشیدن لباس عزا به نشانه ی عزادار بودن ، در میان ملل و اقوام مختلف ،متفاوت و متمایز از هم است.اگر ما کسی را ببینیم که در مراسم عزاداری لباس قرمز رنگ پوشیده است ،ممکن است که به او چیزی گفته نشود ولیکن مردم با نگاهی تامل بر انگیز او را می بینند و ممکن است با هم در مورد او سخن بگویند وبه طور پنهانی از کارش ایراد بگیرند و اگر از آشنایان و اقوام نزدیک باشد ،حتما او را مورد شماتت قرار می دهند.
به نظر می رسد که لباس قرمز پوشیدن به حال مرده هیچ نفع یا ضرری نخواهد اشت ، اما می تواند نوعی دهن کجی به عرف و رسومات محلی و اجتماعی باشد.همین لباس قرمز در جایی دیگر مورد اقبال و حاکی از بروز احساسات غمگینانه در مرگ عزیزان است.
در کشورهای آسیای جنوب شرقی، ترحیم نامه ها را با رنگ قرمز می نویسند و در ترکیه رنگ قرمز رنگ عزاست. در برخی کشورها رنگ سفید رنگ عزاست. در زمانهای گذشته آنطور که می گویند ایرانیان رنگ سفید را نشانه ی تالمات روحی خود می دانستند ، اما آنطور که شاهنامه می گوید رنگ سیاه و گاه کبود و فیروزه ای رنگ عزا بوده است.
در حال حاضر در کشور ما لباس مشکی نشانه ی عزاست. از نظر دین اسلام برای کراهت لباس مشکی با توجه به مرد یا زن بودن و همچنین ایام پوشیدن این نوع لباس احکامی وجود دارد .در هر صورت برای مردان غیر از مراسم عزاداری برای ائمه ومخصوصا امام حسین(ع) کراهت دارد ودر برخی ماهها نه تنها کراهت ندارد بلکه ثواب هم دارد وبرای زنان مشکی پوشیدن چون به خاطر رنگ آن مانع به چشم آمدن بیش از حد است کراهتی ندارد.
در میان مردمان لک زبان ، مردان منحصرا پیراهن مشکی و زنان ،علاوه بر پیراهن ، سربند (که ت و گلوه نی)در حال حاضر روسری را نیز سیاه انتخاب می کنند.آنچه در میان مردمان لک زبان دارای اهمیت است پایبندی به این لباس و ارزش و احترامی خاص برای آن قائل بودن است.
کسی که لباس سیاه می پوشد،(سِیار/ seyar) باید آداب و رسومی که مربوط به شخص سیاه پوش است رعایت کند تا مورد طئن و ملامت دیگران واقع نشود.این فرد ممکن است خندیدن را برای مدت عزا داری کنار بگذارد ودر عروسیها و مراسم شادی شرکت نکند و خود نیز به دنبال بر پا کردن مراسمی همچون عقد و عروسی و مراسم تولد نوزاد و… نباشد.
در حال حاظر این تکلفات تا اندازه ی زیادی کم شده است و مردم عاقلانه تر فکر می کنند وعموما می گویند : «شادی و عزا با هم هستند.»
و اما نکته ی جالب و اخلاقی این موضوع در بین مردمان لک در آن است که عموما مردان یا زنانیکه همسران خود را از دست می دهند به عشق و علاقه ی خود به طرف مقابل پایبند واستوار هستند.نمونه و شاهد این موضوع اشعار و ابیاتی است که در میان مردم به صورت فولکلور وجود دارد . در زیر به چند نمونه اشاره می شود.
شه رت بو ئیِ داخت هر گس نه خه نم / به رگ ئازیه تی ئی وه ر نه که نم
بیلا برگه کم تا سر سیا بو / ناخات مرگه کت ایِ ویرم بچو
بیلا بپوشم برگیِ ژه داوار/ دوسکم مردیه هاوار هیِ هاوار
گاه ابیاتی هست که می تواند شاهدی بر میل و رغبت متوفی به عزادار ماندن و سیاه پوشیدن همسر یا محبوب خود و همچنین شک و تردید در سیاه پوشین باشد و عموما حد آن یک سال است.غلامرضا ارکوازی در شعر باوه یال در سوگ فرزندش می سراید:
تاروژمه رده ن سیا برگم بو / ئی به رگه که فه ن روژ مه رگم بو
در فولکلورهای لکی می شنویم:
ئه گه رمِ مردم تا سال نه خه نی / به رگ ئازیه تی ئه ج وه ر نه که نی
ترسم لیله که م تا سال نه نیشی / سیا هیز ده ریِ قرمز بپوشیِ
آنطور که شنیدم ،در گذشته کردها صورت خود را با ریحان مشکی رنگ می کنند وآن را نشانه ی عزاداری و وفا داری به همسر از دنیا رفته می دانستند.استاد مظهر خالقی در ترانه ای به نام «که مره شل»به این موضوع اشاره نموده است:
ره شه ریحانه (که مره شل) خومی پیِ ره ش که م
له دوای بالای تو (که مره شل)دل به کیِ خوش که م
(مهدی زینی)

مهدی زینی

من مهدی زینی ا صلانی متولد 1337-الشتر ،کارشناس زبان و ادبیات فارسی ،دبیر باز نشسته ی آموزش و پروش ،نویسنده ی دو کتاب رد پای پیشینیان «فرهنگ عامه ی لکی» و کتاب شرح و بیان توصیفی برخی واژه های لکی که هر دو در دست چاپ هستند.هم اکنون در مورد معرفی زبان و فرهنگ لکی فعالیت می کنم.

شما ممکن است این را هم بپسندید

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

40 + = 48