«تویله کردن/ toyilah kerden»

+«تویله کردن/ toyilah kerden»
«تویله کِردِن» مصدری مرکب است که یک قسمت آن همان طویله ی عربیست ودر زبان لکی به معنای مهار کردن حیوانات اهلی در میان چمنزار یا شبدر و یونجه است ، بطوریکه بتواند حول محور میخ فلزی یاچوبی که زنجیر افسار یا رسن گردن و پای حیوان به آن بسته است، بچرخد و گیاهان اطراف را بخورد و در این امر نتواند زیاده روی کند ، زیرا زیاده روی باعث نفخ و باد کردن (توپه که) شکم حیوان می شود.
این واژه در زبان لکی همان معنای اصلی را حفظ کرده است و معنای مجازی آن رانیز در میان واژگان گسترده ی خود داراست.«تویله کردن» صورت مختصر «میخ تویله کردن» است.در شعری از فرخی که در زیر می آید به «میخ طویله»(میخ تویله) اشاره شده است.
این واژه در زبان فارسی با حرف « ط» نوشته می شود اما در زبان لکی با حرف «ت» نگاشته می شود. معنای دیگر این واژه در زبان لکی، محل نگهداری حیوانات اهلی (اصطبل) در فصل زمستان است.سعدی در گلستان باب پنجم در حکایت ۱۳ آورده است :
پارسا را بس این قدر زندان / که بود هم طویله ی رندان
دراصل در زبان فارسی ، طویله رسنی دراز است که با آن حیوانات را می بندند،به طور مجاز قطار و جایگاه ستوران است.در فرهنگهای مختلف برای این واژه آمده است :
دهخدا : در استعمال فارسی بمعنی اصطبل ، آخور، پایگاه و پایگه ، پاگاه . مجازاً بمعنی مکان و عمارتی که در آن اسپان را نگاه دارند و آن عمارت اکثر جا طویل باشد که در آن چند اسب را مقام باشد، و کسانی که طویله را به یاء مجهول خوانند خطاست مگر آنکه این از تصرف فارسیان دانند چنانکه مدهوش و غوطه که هر دو لفظ به واو معروف است فارسیان به واو مجهول خوانند.همچنین به معنای رشته و گردنبند.
بر یاسمین عصابه ٔ درّ مرصع است/ بر ارغوان طویله ٔ یاقوت معدنی (منوچهری)
|| رسنی که پای چارپای بدان بندند. (منتخب اللغات ).رسنی که بدان پای ستوران بندند. (منتهی الارب ). رسن دراز که بر پای اسبان بندند. (دستور اللغه). رسنی که پای چارپا به یک طرف آن بندند و سرش دهند تا بچرد. (منتخب اللغات ). رسن دراز که ستور را در علف بندند. (منتهی الارب ). || اصطبل سر طویله ٔ جایگاه چارپایان در خانه .
– میخ طویله ؛ میخ بزرگ :
شاخ کَرگانْشان بود میخ طویله در سفر/ چنگ شیرانْشان بود تعویذ اسبان در شکار(فرخی)
در دیگر فرهنگها نیز به معنی رسن و اصطبل آمده است..
منابع : دهخدا / معین/ عمید/ گلستان سعدی/
(مهدی زینی)

مهدی زینی

من مهدی زینی ا صلانی متولد 1337-الشتر ،کارشناس زبان و ادبیات فارسی ،دبیر باز نشسته ی آموزش و پروش ،نویسنده ی دو کتاب رد پای پیشینیان «فرهنگ عامه ی لکی» و کتاب شرح و بیان توصیفی برخی واژه های لکی که هر دو در دست چاپ هستند.هم اکنون در مورد معرفی زبان و فرهنگ لکی فعالیت می کنم.

شما ممکن است این را هم بپسندید

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

26 + = 33