« توز / tuz »

« توز / tuz »

« توز » واژه ای لکی و به معنای گرد و خاکی است که از خانه تکانی ، تکاندن فرش و جارو کردن زمین خاکی بلند می شود. همچنین گرد و غبار و ریزه های کاه و کلوش که هنگام خرمنکوب کردن محصولات کشاورزی در هوا پخش می شود ،توز نامیده می شود.

این واژه با توجه به رنگ و همسانی آن با رنگ طوسی ، توز نامیده می شود. در اصل هم رنگ طوسی « رنگ توزی » بوده است. شاهد مدعا آن است که در فرهنگهای فارسی و اشعار شعرای به نام آمده است.

مترادف آن « گرت » است که هم در هوا پخش می شود و هم بر روی وسایل مختلف می نشیند.گاهی به شکل « گرته چویچه » ظاهر می شود.واژه هایی همچون : توزو ، توز کردن (بلوف زدن) از این بن هستند. واژه ی توزیایین به معنی شکست خوردن نیز از این ریشه است و به طور کنایه یعنی گرد و خاک میدان نبرد بر کسی نشستن و ترک میدان کردن.

دهخدا می نویسد :

– شال طوس ؛ شالی که در طوس بافند.صاحب بهار عجم گوید: نوعی از شال و رنگ طوسی قریب برنگ خاکستر است و بعضی از اهل ایران که در هند بفن شعر شهرت دارند میگفتند که طوس به معنی رنگ غلیظ است و صحیح تر برای معجمه است پس صحیح رنگ توزی باشد نه رنگ طوسی و در این صورت مراد از شال طوس شالی بود که در شهر طوس بافند ولیکن بدین معنی شال طوس شهرت ندارد و اغلب طوس معرب توز است . و این معنی مؤلف را از بعضی ثقات مسموع شده که طوس نام پرنده ای است که بال و پرش قریب برنگ خاکستری است .

شعر فردوسی کجا و گفته ٔ اشرف که نیست    با کمربند مرصع قدر شال طوس را.

همچنین توژ که پوست نازک برخی درختان است و در مناطقی از ایران آن را توز می خوانند.در زبان لکی همان توژ تلفظ می شود. توژ معنای سر شیر فارسی می دهد و به خاطر ورقه ی نازک بودن همانند پوست درخت که بر کمان می پیچند ،توز یا توژ نامیده می شود.

 

#مهدی_زینی

 

http://telegram.me/farhangelakI

مهدی زینی

من مهدی زینی ا صلانی متولد 1337-الشتر ،کارشناس زبان و ادبیات فارسی ،دبیر باز نشسته ی آموزش و پروش ،نویسنده ی پنج کتاب 1.رد پای پیشینیان «فرهنگ عامه ی لکی» 2. کتاب چپرا شرح و بیان توصیفی برخی واژه های لکی 3.کتاب سالفه یا مینی مالیست لکی 4. مجموعه ی شعر لکی به نام کژاوه هویر 5. مجموعه ی شعر فارسی به نام ورینجه که هر پنج به چاپ رسیده اند.هم اکنون در مورد معرفی زبان و فرهنگ لکی فعالیت می کنم.

مطالب مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

3 + 3 =