ته لِ به ره زا

ته لِ به ره زا
“ته ل به رزا” واژه ای لکیست که از دوجزء ته ل(شاخه) و “به رزا” (نام گیاهی)ترکیب شده است.مردم در محاورات خود آن را به کار می برند.هنگامی که بخواهند کسی را به زیبایی وجمال وقامتی راست بستایند وتوصیف کنند می گویند:فلان مانند “ته ل به رزا ” زیباست.در شعر شعرای لک زبان هم به آن اشاره شده است.در دیوان ملا حقعلی سیاهپوش هم در بیتی از این واژه استفاده شده است،بنده آن را نیافتم.احمد د اداشی در بیت زیر از این واژه سود برده است.
” به ره زاش” له روی را خیزحیز کرو / چوی زلف خوبان سه ر په ل دیز کرو (احمد داداشی)
متاسفانه اینجانب از هر کسی که پا به سن پیری گذاشته است پرسیدم کسی نمی دانست که “به ره زا” چه گیاهی است.به یاد دارم که در مقابل معنای این وآژه در دیوان ملا حقعلی که توسط آقای سعید حقیقی انجام گرفته است، همان لفظ “به ره زا: را آورده است.
دراوستا به بَرسَم اشاره شده است وآن عبارت است از :شاخه های تازه که از درخت می بریدند و در مراسم ستایش ونیایش بر دست می گرفتند.فردوسی در این باره می گوید:
پرستنده ی آذر زردهشت / همی رفت با باژ و برسم به مشت
بَرسَم در اوستا به شکل بَرِسمَن واز ماده ی بَرِز آمده به معنای شاخه ی تازه و زیبای درخت آمده است.این شاخه ها گاهی از زیبا ترین شاخه های انار(در یزد از شاخه های درخت “گز” به عنوان برسم استفاده می کنند) بریده می شوند وبلندی آن را هم اوستا ذکرده است.در هر صورت ممکن است ریشه ی “ته ل برزا” با توجه به بن بَرِز اوستایی آن از همین شاخه (ته ل لکی) انار یا هر درخت زیبا ومشابه گرفته شده باشد.در وندیداد فرکرد ۱۹ بندهای ۱۷ و۱۹ آمده است:اهورمزدا در پاسخ زردشت که در مورد چگونگی ستایش پروردگار پرسید می گوید:” به سوی آن درخت زیبا(درختی که شاخه های برسم از آن می برند ) برو و این سخن را برگو :درود بر تو ای درخت اشون مزدا آفریده.”
در سفری که به سنندج داشتم،شخصی را دیدم که جار می زد و” به ره زا “می فروخت،با ایشان صحبت کردم که گفتند این گیاه “به ره زا” است واز کوههای اطراف آورده ام ومردم از آن استفاده می کنند.گیاهی بود خوشرنگ وزیبا و به نظر می رسید که در تشبیه کسی به این گیاه مردم حق داشته اند. در یکی از ترانه های خواننده ی کرد زبان آقای رزازی هم به این گیاه اشاره شده است.
کاویار هی کاویار کاویار خومی/به ره زای شاخان ،کنگه ریِ چومی
بنده یاد گفته ی آقای میر جلال الدین کزازی افتادم که در توصیه ای در الشتر گفتند تا پیر مردها وزنان سالمند در دنیاهستند به دنبال جمع آوری فرهنگ باشید،زیرا این فرهنگهای زنده ،تاریخ وهویت ما را با خود به زیر خاک خواهند برد.در پایان از دوستان لک ،کرد ولرتقاضا دارد چنانچه در این مورد آگاهی دارند همه را در جریان بگذارند.
منبع: اوستا، به کوشش جلیل دوستخواه /وندیداد ، پور د اوود./
(مهدی زینی)

مهدی زینی

من مهدی زینی ا صلانی متولد 1337-الشتر ،کارشناس زبان و ادبیات فارسی ،دبیر باز نشسته ی آموزش و پروش ،نویسنده ی دو کتاب رد پای پیشینیان «فرهنگ عامه ی لکی» و کتاب شرح و بیان توصیفی برخی واژه های لکی که هر دو در دست چاپ هستند.هم اکنون در مورد معرفی زبان و فرهنگ لکی فعالیت می کنم.

شما ممکن است این را هم بپسندید

۳ پاسخ‌ها

  1. شهر گفت:

    به ره زا گیاهی است با خاصیت دارویی که در منطقه اورامان (کردستان) در ارتفاعات و پای صخره های صعب العبور سبز می شود.

  2. امید یزدانی گفت:

     گیاه به ره زا صرفاگیاهی خوراکی نیست واغلب مردم اورامانات وحومه آن را همراه با غذا میل  میکنند

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

59 + = 69