«ته فراتوین»

«ته فراتوین»فردوس» یکی از شهرهای خراسان جنوبی است که در فاصله ی ۳۴۵ کیلومتری شهر مشهد واقع شده است .این شهر در گذشته به تون مشهور بوده استکه هر کدام از محققان و تاریخ نویسان و صاحبان فرهنگهای لغت برای آن وجه تسمیه ای ذکر کرده ان که ما را با آن کاری نیست.
«طبس / تبس»شهری کویری است که هم اکنون یکی از شهرهای خراسان جنوبی می باشد.برای وجه تسمیه ی این شهر نیز وجه تسمیه هایی ذکر گردیده است.
منظور از ذکر این دوشهر مربوط به اصطلاح و واژه ای لکی می باشد، که به آن خواهیم پرداخت.در گذشته ها با توجه به اینکه راههای ارتباطی و وسایل ارتباط جمعی مانند تلویزیون و اینترنت واز این قبیل پدیده ها کم بود و اگر هم بود در مناطق ما هنوز مردم با آن آشنا نبودند- حالا به دلایل مختلف – ،همچنین اینجانب به خاطر دارم که درحدود سالهای ۴۴ و۴۵ اگر اشتباه نکنم، بنا بر شایعاتی، گفته می شد که از طرف رژیم پهلوی تصمیم بر این است که خانواده هایی از لرستان به شهرهای تون و طبس کوچانده و در واقع تبعید شوند.
به چشم خود دیدم که برخی از مردم منطقه که هنوز هم ابلاغی نشده بود ، گریه و زاری می کردند.علت گریه و زاری هم چیزی جز این نبود که نزد مردم ،تون و طبس دوشهر بسیار دور و بد آب و هوا وغیر قابل تحمل بودند.
مردمی که در دامان کوههای زاگرس وگرین سر سبز و زیبا پرورده شده بودند ، برایشان این تبعید دوزخ وکابوسی شدید بود.شهرهای تون و طبس در دیدگاه مردم ما اینقدر دور بودند که گویا می خواستند به سفری بی بازگشت بروند و این کار با مرگ برابر بود.
منظور از این همه مقدمه این است که ما در زبان لکی اصطلاحی داریم که مظهر دوری می باشد ومردم زمانی که بخواهند بی تفاوتی و لاقیدی خود را از حرکت، گفته یا موضوعی نشان دهند ، می گویند : «نماو وه توین ته وه س» یعنی نمی شود به تون و طبس.
گذشته از این واژه ای داریم که ساخته ی همین دوران اخیر است و آن عبارت است از : «ته فرا توین ».معنی این وازه متفرق کردن و دور راندن است.«ته فرا توین » دو جزء دارد .ته فرا + توین.ته فرا معنای تفرقه و متفرق کردن و منهزم کردن از آن بر می آید و «توین» همان ویروشه ی(نوستالوژی) شهر «تون» خراسان جنوبی است.
همچنین مصدر «توین کردن» که به معنای دور کردن است از همین موضوع گرفته شده است.هر گاه از کسی خواسته شود به طور معمول کسی یا چیزی را دور کند،گفته می شود :«دویر کیتی»یعنی دورش کن،اما اگر بخواهند همان کس یا چیز ر ا طوری دور کنند که راه بازگشتی نباشد، می گویند :«توین کیتی»یعنی اینکه به قول معروف«جایی ببرش که عرب نی انداخت».
واژه ای دیگر داریم که در راستای «توینِ ته وه س »است و آن واژه ی «فنار سه قه ت» است که در جای خود به پرداخته می شود.همچنین کناره ی رودها را در طول رود «توین رو» می گویند .مانند اینکه بگویند : بکوء ئه ر توینِ رو= از کناره و مسیر رود عبور کن .
(مهدی زینی)

مهدی زینی

من مهدی زینی ا صلانی متولد 1337-الشتر ،کارشناس زبان و ادبیات فارسی ،دبیر باز نشسته ی آموزش و پروش ،نویسنده ی دو کتاب رد پای پیشینیان «فرهنگ عامه ی لکی» و کتاب شرح و بیان توصیفی برخی واژه های لکی که هر دو در دست چاپ هستند.هم اکنون در مورد معرفی زبان و فرهنگ لکی فعالیت می کنم.

شما ممکن است این را هم بپسندید

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

+ 12 = 14