+«بسامد پدیده های مانوس در فرهنگ لکی»

+«بسامد پدیده های مانوس در فرهنگ لکی»
مردمان لک زبان کسانی هستند که از ابتدای تاریخ این قوم در دل رشته کوه زاگرس زندگی کرده اند.(حد اقل تا جایی که مستند است). تاثیرات طبیعت زیبا و جادویی زاگرس و وجود پدیده های مادی و معنوی در این منطقه تاثیر بسزایی در خلق و خو و طرز بیان و ذوق و هنر مردمان این خطه داشته است.شاهد آن ، نمود و بسامد این پدیده ها در اشعار ، واته ها ، کنایات ، متلها و موسیقی این مردمان است.
در زبان لکی، همانند دیگر زبانها و گویشهای ایرانی ، واته ها و گفته هایی وجود است که در آن نقش حیوانات اهلی یا وحشی ،مفید و غیر مفید نمایان است . در گذشته بر خلاف اکنون که انسانها برای رفاه و آرامش خود نسل و سرزمین دیگر موجودات را به دیار نیستی فرستاده است، همه جا از حیوانات اهلی و غیر اهلی پر بود و مردم شاهد زیست بی دغدغه ی این موجودات بودند.مردمان با دیدن این موجودات و الهام گرفتن از طرز زندگی و حرکات و زیبایی آنها آثاری را خلق کرده اند که هنوز هم از جاذبه و مفهوم بسیار بر خوردار است.
برای روشن شدن مطلب به نمونه هایی اشاره می شود.
* اسب:۱٫ کاوُ ئی کُمیت چه پ تِریِ نیه =اسب سفید از اسب کمیت پایین تر نیست.( مقابله با لاف زدن دیگران) ۲/.ئسبه لو نال کرد ،په شقه کورِیش لنگ هیز داتیِ.=اسبها را نعل کردند ،پشه هم پایش را بلند کرد و گفت مرا هم نعل کنید.(اشاره به شخصی بی مقدار)/ ۳٫ ئسبیِ گِ وه پیری تئلیم دینیِ ، ئه ریِ میدون روژِ قیومه ت خوئه. = اسبی را که در پیری تربیت کنی برای میدان روز قیامت خوب است.(موقعیت شناسی)
*گاو: ۱٫گاییِ گاورسُنیِ خراوُه مِهیِ = یک گاو طویله ای را خراب می کند.( شیوع کارهای بد هر چند اندک)/۲٫ هه نیِ زه مین سفده ،کا ئیِ چیه م گایاره مُینیِ = وقتیکه زمین سفت است ،گاو مرد شخم زن را مقصر می داند.۳(برون فکنی)/.گائل زیونیه مهه ن دُم گُرِله مُرِن = گاوها ضرر می رسانند ،دم گوساله ها را می برند.(تنبیهی غیر عادلانه)/۴٫ گا سیه تو بیس منیشه میسِم ،تا بینم کیِ ئی جال قه رته میه رِن = گاو سیاه ! تو بخواب من هم می خوابم تا ببینیم چه کسی را بابت بدهی می برند. ( گوشزد عاقبت کارها به کسی)/۵٫چوی گا نوم گُره ل = همانند گاو در میان گوساله ها. هر کس جایگاهی دارد)/
گوسفند : ۱٫چوی میِ وه هوریا هویتِن = مانند گوسفند با پشم خوابیدن .( در امن وامان و بی خبر)/
*بز : ۱٫بِز هه نیِ ئه جله مه گِرِتیِ نو شونه میریِ =اجل بز وقتیست که نان چوپان را می خورد.( کاری مستوجب تنبیه شدید کردن)/۲٫چوی گوشدِ گا ئو بز = همانند گوشت گاو وبز.(ناهمگون نا متناجس)/
*خرس : ۱٫سوقات خرس هپِلوکه = سوغات خرس گیاه هپلوک است.(هدیه ای ناچیز و نابجا)/
*روباه : ۱٫چوی روا روژ گرتن = مانند روبا ه تا زمان بر آمدن آفتاب خوابیدن.(تنبل و بیکاره و بی تدبیر)/۲٫روا وه کُنا نمه چیا چه پیِ جارو به سدیه دُم وژا = روباه به سوراخ نمی رفت، جارو به دم خود می بست.( بی تدبیری و خود را به تکلف انداختن)/۳٫شیریی ئی نوم دو روا زه لیله = شیری در بین دو روباه ذلیل است.(اعتماد نفس به کسی دادن)
*پلنگ : ئلنگ دُلنگ ئی قه پ خرس ئیر هاتم که تم ئی گیر په لنگ =از دست خرس رهایی یافتم در دام پلنگ افتادم.(به مشکلی سخت تر در افتادن)۲٫
*خر : ئه ر پا خرهیشم ئی طور زون ژن هه م بویا ئج ئیواره ئی دنیا کِله مویام = اگر راه رفتن الاغم همانند زبان زنم تند و سریع بود تا غروب همه ی دنیا را می گشتم.(نکوهش زبان درازی همسر)/۲٫خره ریِ ،خیجه وه ریِ.= خر در ر اه و خدیجه در راه.(مداومت در کاری)/۳٫
*سگ :۱٫سه گ هر چیِ مه س بو ئیِ ژیر قاو نمه نِنیِ = سگ هر اندازه چاق شود لایق زیر پلو نیست.( بی مصرفی در عین توانگری)./۲٫سگ وه دُرو پاس نمِهیِ = سگ به دروغ پارس نمی کند.( هر اعتراضی به مطلبی اشاره د ارد ،به صورت تعریض)۳٫سه گ سایی نِمه شداسیِ = سگ صاحبش را نمی شناسد.(شلوغ و هنگامه)
*مرغ : ۱٫خیرِ مرخیی خایکه = فایده ی مرغ تخم مرغش است.(مزمت کم کاری )/۲٫مرخ په ره مه نیِ = مرغ پرهایش را روی زمین می گذارد.( هوا ی گرم)/
*خرچنگ :۱٫ چوی قر ژنگ وه دو سره مه چوه ریئا.= مانند خرچنگ ار دو طرف حرکت مب کند.( دو رو و دارای چند کار)
کژدم :۱٫ سیل نهه ئه ر ره نگ زه ردم ، مِ کولاژدم ژیر به ردم .= به رنگ زردم نگاه نکن من کژدم زیر سنگ هستم.( موذی و زیانکار)
اینها نمونه ای بود از صدها مورد که می توان گفت و نگاشت. دوستان چنانچه از اینگونه موارد در ذهن دارند حتما بنگارند تا بیاموزیم.
(مهدی زینی)

مهدی زینی

من مهدی زینی ا صلانی متولد 1337-الشتر ،کارشناس زبان و ادبیات فارسی ،دبیر باز نشسته ی آموزش و پروش ،نویسنده ی دو کتاب رد پای پیشینیان «فرهنگ عامه ی لکی» و کتاب شرح و بیان توصیفی برخی واژه های لکی که هر دو در دست چاپ هستند.هم اکنون در مورد معرفی زبان و فرهنگ لکی فعالیت می کنم.

شما ممکن است این را هم بپسندید

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

+ 25 = 28